Aap Noot Mies leesplankjes, Eerste Uitgave uit 1910-1931

Omstreeks 1910 kwam het Aap Noot Mies leesplankje en de hierbij behorende lesmaterialen uit. We spreken hier van de 'verbeterde versie' van Hoogeveen's leesmethode. Er was immers gekozen voor een hele nieuwe serie normaalwoorden. Aan deze 'verbeterde versie' werkten Ligthart, Scheepstra en Jetses mee. Jetses (1873-1955) was verantwoordelijk voor de nieuwe plaatjes op het leesplankje, de illustraties van de 6 leesboekjes en hij schilderde ook de vertelselplaat. De 6 leesboekjes behorende bij deze uitgave werden ook samen gemaakt met Jan Ligthart (1859-1916) en H. Scheepstra (1859-1913). Wim, Zus en Jet zijn de hoofdfiguren in deze boekjes.

VARIANT 1) J.B. Wolters - Groningen 1910, witte letterdoosje bij plaatje "Wim"
VARIANT 2) J.B. Wolters - Groningen vanaf 1910 t/m 1916, rode letterdoosje bij plaatje "Wim"
VARIANT 3) J.B. Wolters - Groningen - Den Haag vanaf 1917 tot en met 1931

De lesmaterialen behorende bij deze uitgave zijn: leesplankje met twee letterblikjes, lettertjes, klassikale leesplank met een standaard, vertelselplaat, dicteerdoosje , 6 leesboekjes, Handleiding voor het Aanvankelijk Leesonderwijs en een Kort Overzicht van Hoogeveen's Leesmethode. Deze lesmatarialen worden hieronder apart toegelicht. De meest eenvoudige kenmerken voor deze uitgave zijn, dat bij het plaatje van Wim deze een petje op heeft en Kees en Bok kijken naar dezelfde kant.

Het Leesplankje:
Het Aap Noot Mies leesplankje bestaat uit 17 woorden. De enige twee afbeeldingen die nog overeenkwamen met de Raam Roos Neef versie zijn: Duif en Hok. De afmetingen van het leesplankje zijn 30 bij 21,8 cm. De papierstroken op het plankje zijn 4 cm hoog en de lettergleufjes eronder zijn 1,8 cm. Op deze papierstroken werden de bijbehorende lettertjes als oefening gelegd.

De lettergleuf onderaan het plankje werd in de handleiding de "werkgleuf" genoemd, hier konden ook lettertjes op worden geplaatst, vanwaar deze op 1 van de 3 lettergleufjes van het plankje kon worden gelegd.

Achter op de leesboekjes behorende bij deze uitgave, is te lezen dat bij een minimale verzending van 25 exemplaren naar Groningen, de leesplankjes opnieuw met de plaatjes kunnen worden beplakt voor 0,35 cent per stuk.

VARIANT 1: J.B. Wolters - Groningen 1910, witte letterdoosje bij plaatje "Wim"
Dit betreft een zeldzame zeer vroege uitgave (misschien ook wel 1909?) van dit leesplankje.
Deze uitgave is aan de voorkant voorzien van een sticker waarop staat "Hoogeveen's verbeterd leesplankje, uitgave van J.B. Wolters te groningen. Dit plankje heeft een ander bijzonder kenmerk, namelijk dat het lettdoosje bij het plaatje "Wim" niet rood maar wit van kleur is. En voor de duidelijkheid, dit komt dus niet door verkleuring. Want als je de overige kleuren rood in de plaatjes van het plankje bekijkt, dan is het doosje 100% zeker wit van kleur.Verder is mijn plankje gemaakt van een leesplankje met gat, maar dit gat is vroeger dichtgemaakt met een vierkant stukje hout. Ook is bij mijn plankje op sommige plekken waar het plankje is beschadigd, de grijze kleur van het Raam Roos Neef plankje nog zichtbaar. Een aapnootmies plankje welke ook op basis van een leesplankje met gat is gemaakt, is ook in het onderwijs museum in Dordrecht aanwezig.

Het leesplankje zoals afgebeeld op het plaatje hier links, is uit een Handleiding voor het Aanvankelijk Leesonderwijs. Rechts een afbeelding zoals deze op het plankje aanwezig is.

VARIANT 2: J.B. Wolters - Groningen 1910 - 1931, rode letterdoosje bij "Wim"
Deze variant komt veel vaker voor. Bij het plaatje "Wim" is een rood letterdoosje zichtbaar. Een duidelijke foto van het plaatje "Wim" en dit rode letterdoosje staat ook bovenaan deze pagina.

De lettertjes:
De lettertjes van het leesplankje werden origineel aangeleverd op 3 letterstroken van 29 bij 2,3 cm. Om het leesplankje helemaal vol te leggen had je 54 lettertjes en 2 koppeltekens (-) nodig. In totaal dus 56 kaartjes. De lettertjes werden voor gebruik van elkaar gehaald met een schaar of een beiteltje.

Zoals te zien is op de foto, werden er meer kaartjes op de stroken geleverd. In totaal zijn er 8 reserve kaartjes bij (b,e,g,f,l,i,r,ee), voor het geval er eens één kwijt mocht raken.De breedte van de kaartjes varieert, afhankelijk van de breedte van de letter die erop staat of omdat er meerdere letters op staan (bijvoorbeeld de 'aa'). Op de letterkaartjes staat een zwarte streep welke onderaan moet komen, hiermee werd voorkomen dat de letterjes op de kop werden neergelegd.

De letterdoosjes:
Het leesplankje werd aangeboden met twee letterdoosjes. Rechts een foto uit de Handleiding voor het Aanvankelijk leesonderwijs. Links mijn eigen letterdoosjes.

De platte letterdoosje zijn degene die horen bij de uitgave van J.B. Wolters - Groningen vanaf 1910 tot en met 1916. Dus VARIANT 1.

De doorsnede van het grote doosje is 8 en die van het kleine doosje 5,5 cm. De hoogte van de het grote doosje is 2,7 en van het kleine doosje is 2 cm. De tekst die op de zijkant van de blikjes staat is: "Uitgave van J.B. Wolters te Groningen".

VARIANT 3:
Bij de uitgave J.B. Wolters - Groningen - Den Haag vanaf 1917 tot en met 1931 behoorde ook twee letterdoosjes alleen waren deze voorzien van een klein opstaand randje. Op deze blikjes stond op de zijkant de tekst "J.B. Wolters - Groningen, Den Haag"

		*De klassikale leesplank en de standaard:* Bij deze uitgave werd een klassikale leesplank en standaard geleverd. Zodoende kon klassikaal eea worden voorgedaan en konden de leerlingen zelf -voor de klas- een opdracht uitvoeren. Omdat de klassikale leesplank goed zichtbaar in de klas moest zijn, was deze hoog op een standaard gemonteerd. Om er voor te zorgen dat de leerlingen toch bij de klassikale leesplank konden komen, was de standaard voorzien van twee treden. De afmeting van de klassikale leesplank was 105 bij 93,5 cm.

De vertelselplaat:
De vertelselplaat is een schoolplaat met een afmeting van 82 bij 110 cm. De plaat is gedrukt in negen kleuren. De afbeelding op de vertelselplaat is gemaakt door Jetses en is ook wel bekend als "de schoolplaat met het aapje op het dak" of de "schoolplaat van Ot en Sien". Op de vertelselplaat komt alles voor, zoals deze ook op het leesplankje is te zien. Zo is er een Aapje te zien op het dak en een Noot, Mies en Wim enz. enz. In de Handleiding voor het Aanvankelijk leesonderwijs staat beschreven welk verhaal er bij de vertelselplaat kan worden verteld. Er wordt begonnen met het verhaal, zonder dat de plaat voor de leerlingen zichtbaar is. Pas later wordt de plaat erbij gehaald. Waarna er "Een gejuich opgaat in de klas en de verteller of vertelster zal de satisfactie genieten, dat alle leerlingen uiting willen geven aan hun blijde verrassing, dat ze daar het hun thans bekende zien". Vanaf nu kan de vertelselplaat in de klas tentoongesteld blijven. Zo staat geschreven in blz 40 van de Handleiding (de zesde druk).

Dicteerdoosje:
Het dicteerdoosje werd bij deze uitgave gezien als een vervolg op het gebruik van het leesplankje. Het dicteerdoosje is een doosje welke is verdeeld in 44 vakjes met 308 gesorteerde letterkaartjes. Elk vakje bevat 7 letterkaartjes. Van de meest voorkomende letters (d,e,n,r,t) komen 2 vakjes, dus 14 letterkaartjes voor. Het dekseltje van het doosje is van 5 riggeltjes voorzien waarin de lettertjes kunnen worden gelegd. Zodoende kunnen dictees worden gegeven van 5 regels, vandaar de naam dicteerdoosje. De afmetingen van het doosje is 12 bij 29 cm. De afmetingen van het dekseltje is 14,5 bij 31,5 cm.

6 leesboekjes :
Bij deze uitgave behoorde 6 leesboekjes met de titels: Eerste Leesboekje, Tweede Leesboekje, Derde Leesboekje, Vierde Leesboekje, Vijfde Leesboekje en Zesde Leesboekje. Op de boekjes is te lezen dat het een 'Nieuwe Uitgave' betreft. De boekjes zijn in het zwart-wit gedrukt met 1 gekleurde plaat op 1 bladzijde. De boekjes zijn zowel met een harde als met een zachte kaft uitgegeven. Er waren twee versies van. Een openbare en een Christelijke uitgave. De openbare uitgave is nog redelijk te vinden, de Christelijke uitgave van de boekjes is zeldzamer. De Christelijke uitgave is van A.J. Drewes. De boekjes verschillen qua aantal bladzijden, maar bestaan gemiddeld uit zo'n 45 bladzijden. Het formaat van de versie met de zachte kaft is 21 bij 17 cm. Het formaat van de versie met de harde kaft is iets kleiner, namelijk 20 bij 16,5 cm. Zoals in de inleiding van deze pagina al was vermeld zijn deze boekjes gemaakt in samenwerking met Jan Ligthart en H. Scheepstra. De illustraties zijn gemaakt door C. Jetses.

Handleiding voor het aanvankelijk leesonderwijs:
Bij deze uitgave werd een handleiding geleverd van zo'n 156 pagina's. Achterin de handleiding werd reclame gemaakt voor alle schoolmaterialen welke werden uitgegeven door J.B. Wolters. Dit betreft 16 bladzijden met de prijzen van de schoolmaterialen hierbij vernoemd. Verder werd in deze handleiding toegelicht hoe de hierboven beschreven lesmaterialen te gebruiken. Er staat in oplopende volgorde van moeilijkheid in hoe er les kan worden gegeven. Van de Handleiding zijn 2 varianten uitgegeven.

VARIANT 1: J.B. Wolters - Groningen

VARIANT 2: J.B. Wolters - Groningen - Den Haag

Handleiding voor het aanvankelijk leesonderwijs Groningen

Handleiding voor het aanvankelijk leesonderwijs Groningen-Den Haag

Kort overzicht van Hoogeveen's leesmethode:

VARIANT 1: J.B. Wolters - Groningen

VARIANT 2: J.B. Wolters - Groningen - Den Haag

Kort overzicht van Hoogeveen's leesmethode Groningen

Kort overzicht van Hoogeveen's leesmethode Groningen-Den Haag

Zoals u op deze pagina kunt zien ben ik een echte verzamelaar en liefhebber, dus heeft u iets van Hoogeveen's leesmethode, neem dan graag even contact met me op via info@leesplankje.com. Ik ben met name geïnteresseerd in alles van Raam Roos Neef en Jaap Gijs Dien en zou hier zeer blij mee zijn!